Jeśli odwiedziłeś(aś) już ten zamek/dwór obronny, oceń go!
Jeśli podoba Ci się ta strona, wesprzyj ją w Google!
 en krzyżacki zamek potęgą mógł równać się tylko z Malborkiem. Położony w przesmyku między 2 jeziorami na 3 sztucznie utworzonych wyspach i złożony z 4 członów robi wielkie wrażenie... niestety tylko na rysunkach rekonstrukcyjnych. Gdyby mieszkańcy miasta w końcu XVIII wieku nie przystąpili tak gorliwie do rozbiórki zabytkowych murów, dziś mieliby tu tłumy turystów.
Budowla składała się
3 przedzamczy i zamku właściwego. Każdy przedzamcze posiadało warowną brame, fosę, mury obwodowe i liczne wieże. Wydawaje się, że dostanie do zamku właściwego jest niemożliwe, bo przeszkód do sforsowania było zbyt wiele, jednak zamek nigdy nie posiadał na tyle licznej załogi, aby można było wykorzystać cały jego potencjał obronny. Krzyżacy, mimo potężnego arsenału pozostawiali tu zaledwie od 15 do 30 braci zakonnych. Polski starosta w 1466 r. dysponował 16 rycerzami. Oczywiście dodać do tego trzeba pewną ilość służby i szeregowego wojska, ale nie zbliżała się ona nawet do połowy szacunkowej liczby ludzi wymaganej do obsadzenia całych fortyfikacji (ok. 400 osób).
Zdrada
W dziejach zamku kilkakrotnie miały miejsce akty zdrady.
Najpierw w 1454 r. Włodko z Danaborza, jeden z najbogatszych rycerzy Wielkopolski, mianowany przez króla Kazimierza Jagiellończyka starostą człuchowskim, zdradził Polskę przepuszczając przez ziemię starostwa wojska krzyżackie i rabując okoliczne majątki rycerskie oraz kościelne. Mimo darowania win przez króla, Włodko jeszcze raz dopuścił się zdrady w 1467 roku, gdy rozpoczął oblężenie zamku. Za to został już ścięty na rynku w Kaliszu.
Jego następca i krewny również spiskował z Krzyżakami. Planował oddać im zamek zimą 1463 r, ale został powstrzymany. W 1466 r. podstępem opanował Człuchów rycerz Marcin Zitzewitz, poddany księcia pomorskiego Eryka II. Był on więźniem na zamku starosty Jerzego z Dąbrowy, ale częśc załogi była Pomorzanami i dała się namówić przez więźnia do uwonienia go i opanowania warowni. Gdy król Kazimierz wysłał na odsiecz oddział spod Chojnic, Zitzewitz chciał rozbić go z zasadzki już przed zamkiem, ale wtedy sam został zdradzony przez przebywających w Człuchowie księży. Uwolnili oni Jerzego z Dąbrowy, który przywrócił prawowitą władzę w starostwie i Człuchów pozostał już na ponad 3 stulecia przy Polsce.
|
Zamek właściwy (lub wysoki) tworzyły cztery podpiwniczone czterokondygnacyjne skrzydła z dziedzińcem z arkadowymi krużgankami.
Ośmioboczna wieża w narożu północno-zachodnim posiadała aż 11 kondygnacji naziemnych i 2 piwniczne.
W lochach funkcjonowało więzienie, co potwierdzają odkryte przez archeologów kości.
Następny człon to przygródek. Znajdowało się tam skrzydło budynków mieszkalnych dla służby, zamienione później przez w polskich starostów na pałac i budynki starościńskie. Oznaczało to, że zamek właściwy musiał podupaść, a nie opłacało się go remontować.
Przedzmacze od wschodu mieściło zaplecze gospodarcze i stajnie. Była w nim także furta do łaźni nad jeziorem, a dalej za murem ogrody. Przez zachodnie przedzamcze prowadził wjazd do zamku właściwego, utworzono tu więc most zwodzony i zbrojownię, a także spichlerz.
Z tego wszystkiego podziwiać dziś można tylko potężną wieżę, z wykutym w XIX wieku wejściem i pozostałości murów obwodowych zamku wysokiego. Kawałki murów porozrzucane są też na przedzamczach. Budynek przylegajacy do wieży, mimo ze wydaje się pochodzić z zamku jest tylko XIX-wiecznym neogotyckim kościołem ewangelickim. Podczas mojego pobytu, dla turystów udostępniono wieżę, piwnicę, a w budynku kościoła stroje i uzbrojenie rycerskie dla dzieci. Jednak od 2009 roku zamek jest zamknięty, przeprowadzane są prace remontowe i rewitalizacyjne. Pierwsi goście mają ponoć wejść do odnowionych pozostałości warowni już w maju 2011. Miejmy nadzieję, że turysta znajdzie tu więcej atrakcji (i nie będzie to tylko winda w wieży), choć wieści jakie napływają z Człuchowa nie są zachęcające. Czy tak powinna wyglądać baszta średniowieczna, oceńcie sami:
foto1,
foto2
foto3
Budowę zamku jako siedzibę komturstwa, Zakon Krzyżacki przeprowadził w latach 1320-1367. Po bitwie pod Grunwaldem Człuchów należał do tych warowni pomorskich, które Jagiełło nie zdołał zdobyć. Zakon ponownie obronił zamek podczas oblężeń w 1414 i 1433 roku. Dopiero w 1454 r. komtur Jan Rabe poddał zamek wojskom miasta Gdańsk. Pierwszym starostą człuchowskim został mianowany przez Kazimierza Jagiellończyka Jan Szarlejski. Próby odzyskania budowli przez Krzyżaków zakończyły się niepowodzeniem, spalono tylko miasto.
W latach 1520 i 1563 Polacy kolejno odparli atak Krzyżaków i księcia Brunszwiku.
Podczas potopu szwedzkiego, najeźdzcy zdobyli zamek dopiero po kilku miesiącach oblężenia, gdy zamarzło jezioro i fosy. Po 1793 roku mury warowni rozebrali człuchowianie za zgodą króla Prus Fryderyka Wilhelma i z tak pozyskanego budulca postawili swoje domy. Usprawiedliwia ich jednak wielki pożar jaki wcześniej spustoszył całe miasto. W latach 1826-1828 na miejscu skrzydła północnego zamku wysokiego wzniesiono zachowany do dziś budynek kościoła ewangelickiego.
Plan całego założenia zamkowego
A - zamek właściwy - Wysoki, B - przedzmacze zwane przygródkiem, C - przedzmacze wschodnie, D - przedzamcze zachodnie
1 - zachowana wieża ośmiokątna, 2 skrzydło północne z kaplicą, odbudowane na kościół, 3 - gdanisko czyli wieża latrynowa, 4 - skrzydło zachodnie z najbardziej reprezentacyjną salą - wielkim refektarzem, 5 - pałac i tzw. "Dom Hajduków" na przygródku. Budynki wykorzystywane przez polskich starostów, 6 - stajnie na przedzamczu wschodnim, 7 - wjazd do zamku przez przedzmacze zachodnie.
Zamek na pocztówce przedwojennej
Południowo - zachodnia część woj. pomorskiego. 48 km na wschód od Szczecinka, 81 km na płn.-zach. od Bydgoszczy.
Zobacz na mapie.
|
|
