Jeśli odwiedziłeś(aś) już ten zamek/dwór obronny, oceń go!
 ezydencja w Dzikowie, który został włączony do miasta Tarnobrzega uważana jest
Matki Boska Dzikowska
Słynny jest cudowny obraz Matka Boska Dzikowskiej, przedstawiający Rodzinę Świętą w czasie ucieczki do Egiptu. Na tle ciemnego wnętrza, z jasnym prostokątem okna w prawej górnej części, widnieją postacie Maryi z Dzieciątkiem i św. Józefem. Obraz powstał najprawdopodobniej we Flandrii w latach 1515 – 1540. Gdy rozeszły się wieści o jego cudownych właściwościach - chorzy odzyskiwali bowiem zdrowie, a strapieni pocieszenie, w 1678 r. został przeniesiony z kaplicy zamku dzikowskiego do kościoła Dominikanów ufundowanego przez Tarnowskich. Dzików stał się przez to miejscem kultu Maryjnego, do którego ściągały rzesze pielgrzymów. Pielgrzymował do niego m.in. Jan Paweł II, kiedy był jeszcze biskupem krakowskim.
|
dziś za pałac choć wcześniej bezsprzecznie miała charakter obronny i była uznawana za zamek.
Leży ona nieopodal Wisły, niemal przy głównej drodze wyjazdowej z miasta i jest siedzibą technikum rolniczego. To co można dziś zobaczyć, to efekt odbudowy po wielkim pożarze w latach międzywojennych. Niestety postanowiono zmienić styl pałacu, co pozbawiło go wielu efektownych ozdób i dodatków.
Obiekt jest dwukondygnacyjny z głównym korpusem i dwoma skrzydłami bocznymi tworzącymi razem literę U. Po środku stoi czterokondygnacyjna wieża bramna z zegarem tradycyjnym. Drugi zegar - słoneczny umieszczony jest
na prawym skrzydle pośrod winorośli. W lewym natomiast znajduje się kaplica, o czym świadczy krzyż przy portalu wejściowym.
Archeolodzy odkryli tam najstarsze partie murów i piwnice pierwotnego dworu wieżowego z XVI wieku.
Rezydencję otacza ładny park z mostkiem i kilkoma budynkami, takimi jak pawilon ogrodowy, ujeżdżalnia koni, powozownia, kuchnie zamkowe. Park powstał w XIX w. w dużej mierze w miejscu dawnych fortyfikacji zamkowych, o których niestety nie wiele wiadomo. Ich resztki to stary mur ceglany i ślady fosy, można domyślać się istnienia bastionów.
Nie wiem czy w środku pałacu jest coś do oglądnięcia, bo zawsze trafiałem na dni gdy szkoła była zamknięta, ale można przypuszczać że nie. Od dawna istnieją plany przeniesienia technikum i uczynienia z pałacu ośrodka kultury regionalnej, ale dopiero teraz, za sprawą potomków dawnych właścicieli i lokalnych patriotów zamiary te nabierają realnego kształtu. Można już oficjalnie zwiedzać piwnice zamkowe.
Przedwojenne pocztówki z wnętrzami zamku
| Historia |  |
 wyniku ostatnich badań archeologocznych i archiwalnych ustalono, że pierwsza zabudowa obronna w Dzikowie powstała na początku XV w. lub nawet w końcu wieku XIV. Wtedy to postawiono kamienno-ceglany dwór obronny z wieżą. Otaczała go fosa i wały a następnie mur obwodowy . Był to jeden z punktów obronnych na Wiśle, która była wtedy wykorzystywana do transportu. Jako pierwszych właścicieli przyjmuje się ród Toporczyków (zwanych później Ossolińskimi).
Zamek z tyłu czyli od północy. Rysunek M. B. Stęczyńskiego z połowy XIX w.
Źródło: Zamki i budownictwo obronne ziemi rzeszowskiej, Józef Frazik, Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne 1972
Konferderacja dzikowska
5 listopada1734 r. na zamku dzikowskim pod przywództwem starosty jasielskiego Adama Tarły zawiązano konfederację generalną zwaną dzikowską. Jej celem było przywrócenie na polski tron po śmierci Augusta II Sasa, Stanisława Leszczyńskiego. Ten jednak, nie wierząc w powodzenie walki toczonej tylko polskimi siłami z wojskami saskimi i rosyjskimi, zrezygnował z przejęcia dowództwa nad konfederacją. Zaapelował tylko o pomoc do Francji, Szwecji, Turcji i Prus. Nie doczekawszy się poparcia, wyraził zgodę na abdykację 26 stycznia 1736 roku, otrzymując w zamian dożywotnie panowanie w Księstwie Lotaryngii i Baru oraz prawo używania tytułu królewskiego. Konfederacja dzikowska zakończyła się więc niepowodzeniem.
|
1522 r. - Jan Spytek Tarnowski herbu Leliwa z Wielowsi koło Tarnowa kupił Dzików od Andrzeja Ossolińskiego z Ossolina. W akcie kupna wymieniony jest dwór (z łaciny curia)
1567 r. - po przejściu Tarnowa w ręce Ostrogskich, Tarnowscy rozpoczęli poszukiwanie miejsca na założenie "Nowego Tarnowa". Kilkadziesiąt lat później wybór padł ostatecznie na tereny Dzikowa, a nieopodal powstało miasto Tarnobrzeg
XVII w. - przyszła siedziba rodowa Tarnowskich musiała zostać powiększona. Fortalicjum w Dzikowie było więc systematycznie rozbudowywane, najpierw przez Michała Stanisława, a następnie w II połowie tego wieku przez Jana Stanisława Tarnowskiego. Postawiono m.in. dwupiętrowy korpus, który stał się główną częścią zamku, oraz kaplicę. Całość otaczała fosa z ziemnymi fortyfikacjami oraz murem. Sama rezydencja zyskała kształt litery L. Rozbudowę przerwała śmierć Jana oraz wojny na ziemiach polskich
II poł. XVIII w. - Jan Jacek Tarnowski, starosta kahorlicki, przebudował zamek w rezydencję barokową. Dobudowane zostało skrzydło wschodnie, gdzie umieszczono bibliotekę i archiwum rodowe, ozdobiono wnętrza
1809 r. - zamek został poważnie uszkodzony oraz ograbiony w wyniku działań wojennych, zaczął popadać w ruinę
1830 r. - Jan Feliks Tarnowski, senator Królestwa Polskiego, postanowił przenieść się na stałe z Warszawy do Dzikowa. Chciał tu stworzyć skarbnicę pamiątek narodowych. Zamek odremontowano i zmodernizowano w stylu neogotyku angielskiego. Projekt wykonał znany włoski architekt, Fraciszek Maria Lanci.
Zmianom poddano także system zamkowych fortyfikacji, zasypano część fos i utworzono park z romantycznymi mostkami. Całość otaczało żelazne ogrodzenie
Skarb zamkowy
W 1974 r. w piwnicach pałacu odkryto skarb w postaci kolekcji starych sreber, wśród których znajdowała się spora ilość cennych polskich wyrobów. Całość została przewieziona do zamku w Łańcucie.
|
1927 r. - na zamku wybuchł wielki pożar. Mimo specjalnych konstrukcji zabezpieczających zawalił się dach. W ratowaniu bardzo cennych zbiorów i pamiątek brała udział cała wieś oraz młodzież z okolicznej szkoły. 9 osób z pośród nich zginęło w płonącym budynku. Ocalone zbiory zostały po wojnie rozmieszczone w wielu muzeach, archiwach i bibliotekach
1931 r. - zamek odbudowano, ale nadano mu już inny wygląd. Pracami kierował Wacław Krzyżanowski, który zaproponował przebudowę w stylu wczesnego baroku Wazów polskich. Dawna niewelka wieża została zastąpiona masywną sześcioboczną wieżą z zegarem
po wojnie zamek przekazano na potrzeby zespołu szkół rolniczych
2001 r. - dzięki Stowarzyszeniu "Dzików”, kaplicy zamkowej, która po wojnie stała się zwykłą salą lekcyjną, przywrócono pierwotną funkcję. Została ona oddana pod opiekę oo. Dominikanów
2007 r. - rozpoczęto wielki remont zamku z przeznaczeniem na muzeum wnętrz
2009 r. - otwarto dla turystów podziemia zamkowe
Elewacja południowa zamku w 1925 r. niedługo przed wybuchem pożaru
Źródło: Zamek Tarnowskich w Dzikowie, Janas A., Wójcik A., Tarnobrzeg 1994
Zamek w 1927 r. po wybuchu pożaru
Źródło: Zamek Tarnowskich w Dzikowie, Janas A., Wójcik A., Tarnobrzeg 1994
Zamkowe dzieła sztuki
Tarnowscy zgromadzli w zamku pokaźną kolekcję dzieł sztuki. W XIX w. było tu 250 obrazów, m.in. Tycjana, Rubensa, Rembrandta, Malczewskiego, Matejki. Oprócz malarstwa znajdowały się tutaj także cenne druki jak najstarsza kopia "Kroniki polskiej" Gala Anonima, rękopis "Pana Tadeusza" Mickiewicza, pierwszy odpis Bogurodzicy, oryginał Kronik Wincentego Kadłubka i Statutów Wiślickich. Jeszcze przed I wojną światową słynna była sprawa obrazu Rembrandta "Lisowczyk". Jeden z najcenniejszych obrazów w Polsce znajdował się w dzikowskiej kolekcji Tarnowskich. W 1910 r. został sprzedany i wywieziony do Nowego Jorku, mimo protestów opinii publicznej. Jednak pieniądze z jego sprzedaży Tarnowscy przeznaczyli na wykupienie z niemieckich rąk wielu okolicznych ziem, które mimo że nie leżały w zaborze pruskim, to także były dotknięte germanizacją.
W czasie wojny bezcenne skarby kultury narodowej i europejskiej zostały starannie ukryte w Dzikowie, a także zdeponowane w Muzeum Narodowym w Warszawie i Ossolineum we Lwowie. Później przejęły je różne instytucje państwowe, np. w zamku łańcuckim znajduje się blisko 500 eksponatów z Dzikowa, a w muzeum rzeszowskim ponad 80. Znikoma tylko część zdeponowana została na zachodzie, sporo jednak zaginęło bez śladu wraz z zagarniętymi przez Sowietów wschodnimi terenami Polski. Ostatnio rodzina Tarnowskich wygrała proces w sprawie 9 przedmiotów z Rzeszowa, a wkrótce prawdopodobnie odzyska resztę, ponieważ muzeum nie stać na kosztowne procesy. Zostaną one przeniesione do rezydencji w Dzikowie, która ma w końcu odzyskać dawny blask.
|
Pocztówka z początku XX w.
Płatny od piwinic: 4,50 zł (2,40 ulg.). Czynne wt. - pt. 10.00 - 16.00, niedz. 12.00 - 16.00, sobota i poniedziałek nieczynne.
Północna część woj. podkarpackiego. 75 km na północ od Rzeszowa. Zobacz na mapie.
Dzików to północna dzielnica Tarnobrzega. Dojazd PKS-em z wielu miast, np. Warszawy, Gdańska, Przemyśla, Rzeszowa, Sandomierza. Pałac stoi przy głównej drodze Rzeszów - Sandomierz. Jadąc od strony Rzeszowa należy przejechać kilka skrzyżowań ze światłami i skręcić przy ostatnim w lewo. Jest charakterystyczne, ponieważ znajduje się przy nim stacja benzynowa. Przy samej drodze widać zresztą mury otaczające park pałacowy.
Z dworca PKS do pałacu jest chyba spory kawałek, min 30 min., bo przejazd autobusu (nr 10) do Dzikowa trwa 20 min. Na szczęście jeździ w miarę często. Samochodem można zaparkować tuż przy bramie. Pobieżne oglądnięcie z zewnatrz wraz z parkiem zajmuje ok. 20 min.
klasztor barokowy OO Dominikanów z cudownym obrazem Matki Boskiej - tuż przy Rynku,
kosciól na Miechocinie - ostatnio odkryto freski sredniowieczne,
pałac myśliwski na Mokrzyszowie,
pomnik Bartosza Glowackiego na Rynku z lufa armatnia skierowana w kierunku wschodu (ciekawostka - podobno jedyny tak zorientowany w czasach komunizmu)
klasztor sióstr Dominikanek w Wielowsi
Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega - ul. Pawłowskiego 14, mieszczace się w dawnym spichlerzu dworskim z 1843 roku
czworaki na osiedlu Sielec, obecnie stadnina koni, albo jakaś szkoła jazdy konnej, ale strasznie zaniedbane wręcz augiaszowskie...
tajemnicze bunkry - zbiorniki (?) w lesie Zwierzyniec sztuk bodaj 16 o których nie wiele wiadomo - obecnie nie zbadane bo zalane wodą...
informacje nadesłane przez
AT
Przedwojenne pocztówki z wnętrzami zamku
| Noclegi | |
Tarnobrzeg- Hotel Nadwiślański, ul. Przy Zalewie 1, tel. (0...15) 822 28 35
Tarnobrzeg - Hotel Dworek pod Lipami, ul. Sienkiewicza 206, tel. (0...15) 822 40 15
Tarnobrzeg - Hotel Kameleon, ul. Warszawska 2A, tel. (0...15 ) 822 22 20
Tarnobrzeg - Hotel Karolina, ul. Kochanowskiego 5, tel. (0...15) 822 97 00
Tarnobrzeg - Hotel Mieszko, os. Piastów, tel. (0...15) 822 22 46
Tarnobrzeg - Hotel Koga, tel. (0...15) 823 59 55
Frazik Józef - Zamki i budownictwo obronne ziemi rzeszowskiej
Gosztyła Marek, Proksa Michał - Zamki Polski południowo-wschodniej
Janas A., Wójcik A. - Zamek Tarnowskich w Dzikowie
Praca zbiorowa - Przemiany architektury rezydencjonalnej w XV-XVIII wieku na terenie dawnego województwa sandomierskiego
|
|
