Jeśli odwiedziłeś(aś) już ten zamek/dwór obronny, oceń go!
Jeśli podoba Ci się ta strona, wesprzyj ją w Google!
 eżący na Łebą Lębork, pod względem zabytków znany jest bardziej z dobrze zachowanych odcinków fortyfikacji miejskich niż z zamku krzyżackiego. Spowodowane to jest faktem zachowania się jedynie domu zakonnego w postaci mocno przebudowanej oraz młynu. W dodatku dom jest niedostepny, gdyż mieści się w nim sąd. Tylko ozdobone szczyty po bokach, a na elewacjach ślady po dawnych oknach pozwalają domyślać się jego kilkuwiekowych dziejów. Także w piwnicach przetrwały podobno jeszcze zabytkowe sklepienia, ale nie ma do nich wstępu.
Zamek powstał na planie prostokąta o wymiarach 65x55 m. z jednoskrzydłowym domem zakonnym (11x47 m). Stał w południowo-wschodniej części miasta, sprzężony z fortyfikacjami miejskimi.
Ciekawostką jest wydzielony z fosy strumyk dzielący całe założenie na pół. Jest to kanał doprowadzający wodę do młyna, który po przekształceniach nadal funkcjonuje. Średniowieczny młyn na parterze mieścił również browar, a na piętrze dom młynarza. Był to jeden z największych młynów na Pomorzu Gdańskim. Obecnie jest brzydkim niczym się wyróżniającym budynekiem. Obok znajduje się nowy dom młynarza z XIX wieku.
Do zamku należał także spichlerz leżący na przeciw domu zakonnego, od strony miasta. Dziś na jego miejscu stoi nieco późniejszy spichlerz, częściowo szachulcowy, zamieniony na siedzibę zielonoświątkowców.
Rozwój warowni doprowadził do powstania nowych budynków zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz. Najpierw przy kanale postawiono tzw. Kancelarię, a następnie od wschodu do boku domu zakonnego dobudowano tzw. Nowy Dom. Były to budynki wykorzystywane na cele administracyjne i mieszkalne. Do spichlerza z kolei dobudowano stajnię i wozownię. Niestety żadna z wymienionych budowli nie zachowała się.
Powstały dwie hipotezy odnośnie pierwotnego wyglądu założenia. Starsza zakłada istnienie 3 wysuniętych wież w murach obwodowych, druga tylko dwóch. Bezsporna jest trójkondygnacyjna podpiwniczona wieża północno-wschodnia, obok wlotu kanału młyńskiego. Prawdopodobnie działało w niej więzienie. Druga wieża stała na przeciwległym narożniku założenia (płd.-zach.). Zamieniono ją później na silos zbożowy i podobnie jak dom zakonny ozdobiono sterczynami. W tej postaci funkcjonuje do dziś. Problematyczna jest trzecia wieża od strony płn.-zach. Starsza teoria mówi, iż na jej miejscu stoi XIX-wieczny dom młynarza, druga (Andrzeja Barańskiego) umiejscawia tu mur obwodowy i bramę. Jej obronę zapewniać miał wysoki budynek młyna. Sporne jest również skrzydło północne zamku. Najpierw sądzono, że obie wieże połączone były murem obwodowym, a spichlerz ze stajniami stał poza murami. A. Barański dowodzi jednak, iż to właśnie ten 43-metrowy budynek stanowił kurtynę północną. Przekonującym dowodem jest wysunięty odcinek muru łączący stajnię z wieżą płn.-wsch. Jego zachowany fragment jest grubszy niż mury miejskie, więc musiał być częścią założenia zamkowego, które obejmowało w takim przypadku także budynek spichlerza i stajni. Poza tym przechowywana tam sól była zbyt cenna, aby zostawić ją całkowicie poza murami warowni. Te, a także inne drobne różnice w obu hipotezach na temat wyglądu średniowiecznego zamku, można zobaczyć na rekonstrukcjach poniżej.
Opis i grafika zaktualizowane dzięki pracy Rajmunda Mejny "Dzieje średniowiecznego Lęborka",
nadesłanej przez autora.
| Plan |  |
Plan zamku wg E. Kal. Ukazuje założenie wg starszej teorii. Niebieskim oznaczono budynki istniejące.
1 - dom zakonny, 2 - budynek zwany Nowym Domem, 3 - budynek zwany Kancelarią, 4 - browar, 5 - młyn, 6 - młyn z XIX wieku, 7 - spichlerz, 8 - stajnie i wozownia, 9,10,11 - wieże w murze obwodowym, 12 - furta, 13 - Kanał Młyński, 14 - most, 15 - kawałek muru potwierdzający teorię A. Barańskiego
Źródło: Zamki krzyżackie w Polsce, M. Haftka, Malbork - Płock 1999
| Rekonstrukcje | |
 Zamek wg pierwszej teorii Źródło: Zamki i obiekty warowne Pomorza Gdańskiego - A. Sypek, R. Sypek
 Zamek wg nowszej teorii.
Źródło: Powstanie lęborskiego zamku krzyżackiego. Biuletyn Historyczny Lęborskiego Bractwa Historycznego i Muzeum w Lęborku, nr 5;1997 - Andrzej Barański
| Historia | |
 iasto Lębok choć istniało już w XII wieku rozwinęło się po upadku Białogardy w I poł. XIV wieku. Zamek wybudowali Krzyżacy po roku 1341, prawdopdobnie wraz z fortyfikacjami miejskimi. Składał się z domu zakonnego, murów obronnych z 3 wieżami i budynkiem młyna. Przez środek założenia płynął kanał Młyński. Dodatkowo na zewnątrz murów po stronie miasta stał spichlerz.
Panorama miasta z zamkiem (budynek po lewej, z dymem) z 1618 r. wg rysunku z mapy E. Lubinusa
Źródło: Zamki krzyżackie w Polsce, M. Haftka, Malbork - Płock 1999
1363 r. - wzmiankowany jest pierwszy wójt krzyżacki rezydująący w zamku - Dietrich von Loupheim
1386 r. - w zamku podpisano antypolskie porozumienie między Krzyżakami a książętami pomorskimi Warcisławem VII i Bogusławem VIII. Pomorzanie mieli wspomóc zakon wojskiem w razie wojny z Polską, a Krzyżacy zapłacić za to 10 000 grzywien i przekazać im ziemię dobrzyńską
1410 r. - miasto i zamek zajęły wojska polskie, ale po pokoju toruńskiom rok później, musiały one wrócić do zakonu
1441 r. - wzmiankowana jest kaplica zamkowa
1455 r. - Lębork otrzymał w lenno książę pomorski Eryk II, a po nim jego następcy
1637 r. po bezpotomnej śmierci księcia pomorskiego Bogusława XIV, miasto i zamek powróciły do Polski (w skład Prus Królewskich)
XVI w. - nad kanałem przy moście wzniesiono dodatkowy budynek zwany Kancelarią. Do spichlerza natomiast dostawiono stajnię i wozownię
II poł. XVI w.- I pol. XVII w. - przekształcenie średniowiecznej warowni na zamek renesansowy za sprawą książąt pomorskich Jana, Barnima X i Bogusława XIII
XVII w. - od wschodu prostopadle do budynku głównego postawiono tzw. Nowy Dom
1657 r. - podczas potopu, miasto i zamek zostały oddane w lenno elektorowi brandenburskiemu Fryderykowi Wilhelmowi
po 1772 r. - po I rozbiorze Lębork przeszedł we władanie pruskie
XVIII w. - średniowieczny spichlerz rozebrano a na jego miejscu powstał nowy, o piętrze w konstrukcji szachulcowej
1806 r. - mieszkanie młynarza przeniesiono z piętra młyna do nowego budynku
I poł. XIX w. - budynek główny posiadał jeszcze średniowieczne ganki obronne, później jego zabytkowy charakter został prawie całkowicie zatarty, a ok. 1820 poszczegolne budynki i mury obwodowe były rozbierane
1935 r. - ocalały główny budnek zamkowy został zaadoptowany na potrzeby sądu
Otoczenie zamku wolne. Wnętrza wykorzystywane przez sąd, więc nie są przeznaczone dla turystów.
| Położenie i dojazd | |
Północna część woj. pomorskiego. 50 km na wschód od Słupska, 80 km km na północny zachód od Gdańska. Zobacz na mapie.
Dojazd pociagiem m.in. z Gdańska, Słupska, Olsztyna, Warszawy, Szczecina. PKS-em ze Słupska.
Zamek znajduje się w centrum miasta, na południowy wschód od centralnego pl. Pokoju.
Z centrum idzie się ok. 2 min. Oglądnięcie z zewnątrz zajmuje ok 15 min.
Lębork - Domki Campingowe Tina, ul. Kusocińskiego 54, tel. (0...59) 862 76 25
Lębork - Hotel Vega, ul. 10 Marca 9, tel. tel. (0...59) 863 41 76
Lębork - Dom Wypoczynkowy Willa Jar, ul. Piwna 4, tel. (0...59) 866 23 79
Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
Haftka Mieczysław - Zamki krzyżackie w Polsce. Szkice z dziejów
Kajzer Leszek, Kołodziejski Stanisław, Salm Jan - Leksykon zamków w Polsce
|
|
